Podróż bohatera Campbella – 12 etapów z 3 przykładami

P

Przymierzając się do napisania książki czy scenariusza, mogłeś napotkać się z określeniem „podróż bohatera Campbella”. Czy wiesz jednak, ile ma etapów i znasz każdy z nich? Czym różni się etap “Odrodzenia” od “Nagrody”? W którym momencie ma nastąpić spotkanie z mentorem? 

Nawet jednak jeśli znasz odpowiedzi na te pytania, może brakować Ci przykładów. W tym artykule znajdziesz odpowiedzi na powyższe pytania i przykłady do każdego z etapów aż z 3 historii – filmu “Matrix”, filmu (i w zasadzie książki, bo film stanowi bardzo wierną ekranizację) “Harry Potter i Kamień Filozoficzny” oraz jednej z moich książek medycznych. Której? Sprawdź sam!

Czym jest podróż bohatera Campbella?

Podróż bohatera Campbella to struktura dla historii. W zasadzie każdej historii – to może być film, książka, nawet medyczna (jak zobaczysz już za chwilę). Bohater w niej wyrusza w podróż albo przygodę, aby osiągnąć swój cel. Musi pokonać wiele przeszkód i swoje obawy, nim odmieniony wróci do domu (metaforycznego lub dosłownego).

Struktura narracji przez wieki przybierała różne formy w wielu kulturach. Spopularyzował ją dopiero Joseph Campbell w książce “Bohater o Tysiącu Twarzy”. Zidentyfikował wtedy 17 etapów, przez które przechodzi główny bohater. Ten artykuł skupi się na 12 etapach, które Christopher Vogler opisał w 2007 roku w książce “Podróż autora”.

podróż bohatera Campbella – schemat 12 etapów

Etapy to zarówno kolejne kroki fabuły, jak i rozwoju głównego bohatera. Gdy bohater przemierza świat, przechodzi wewnętrzną i zewnątrzną przemianę na każdym kroku. 

Do 12 etapów podróży bohatera Campbella należą:

  1. Zwyczajny świat, w którym spotykamy głównego bohatera.
  2. Wezwanie do wyprawy, w którym dowiadujemy się, czy podoła nowemu wyzwaniu.
  3. Opór i sprzeciwienie się wezwaniu, gdzie bohater odmawia nowej przygodzie.
  4. Spotkanie z mentorem, gdzie pojawia się nauczyciel.
  5. Przekroczenie pierwszego progu – bohater opuszcza świat, w którym żył do tej pory.
  6. Sprawdziany, sprzymierzeńcy i wrogowie, gdzie zdobywa przyjaciół i napotyka na przeszkody.
  7. Zbliżenie do najgłębszej groty – przybliżenie się do celu.
  8. Próba, czyli największy test dla bohatera.
  9. Nagroda – światło na końcu tunelu.
  10. Droga powrotna do zwyczajnego świata, w którym jednakże bohater nie jest jeszcze bezpieczny.
  11. Odrodzenie, gdzie napotyka finalną przeszkodę i musi wykorzystać wszystkie umiejętności, jakie zdobył do tej pory.
  12. Powrót z eliksirem – bohater wraca do domu jako triumfator.

Omówię teraz podróż bohatera Campbella krok po kroku na 3 przykładach. Jednym z nich będzie książka “Jak pomóc osobie z depresją. Porady psychiatry i opiekuna”, którą miałam przyjemność napisać wraz z doktor Anną Bondyrą. Mimo że jest to książka medyczna, a nie fabularna, wykorzystałyśmy podróż bohatera Campbella do jej napisania. To pokazuje, jak bardzo wszechstronne jest to narzędzie, działając w książkach, filmach, niezależnie od gatunku czy rodzaju.

Zacznijmy jednak od początku…

12 etapów podróży bohatera – schemat

Etap 1 – Zwyczajny świat

To tu po raz pierwszy spotykamy protagonistę. Przygoda się jeszcze nie zaczęła. Zanim bohater odkryje nowy świat, tak inny od tego, który zna, musimy wpierw zrozumieć status quo, czyli zwykłą, monotonną rzeczywistość.

Podróż bohatera Campbella – przykłady z etapu 1

W tej części czytelnik musi poczuć więź z protagonistą, zidentyfikować go jako “normalnego” człowieka w “normalnym” świecie. Celowo używam tego słowa, ponieważ w książce “Jak pomóc osobie z depresją. Porady psychiatry i opiekuna” zaczynamy od wyjaśnienia, że depresja jest zjawiskiem normalnym. Chorobą, jak grypa czy cukrzyca. Normalnym światem, zwykłą rzeczywistością dla osoby z depresją jest więc niestety jej życie z chorobą. Może przyszła ona nagle, może trwa od lat, natomiast od tamtego momentu to w niej bohater żyje każdego dnia. 

Jest uwięziony jak Harry Potter w schowku pod schodami w domu swojej ciotki i wujka. 

Z kolei w “Matrixie” Thomas Anderson jest znudzonym programistą za dnia i hakerem Neo pod osłoną nocy.

Etap 2 – Wezwanie do wyprawy

To tu zaczyna się prawdziwa zabawa. Zew przygody wyrywa bohatera z jego zwyczajnego świata, który, jakikolwiek by nie był zły czy dobry, jest jedynym, który zna. Na tym etapie protagonista konfrontuje się z problemem lub wyzwaniem, którego nie może zignorować. 

Podróż bohatera – przykłady z etapu 2

Harry Potter otrzymuje list z Hogwartu z zaproszeniem podjęcia nauki w szkole dla czarodziejów. 

Neo w “Matrixie” dostaje wiadomość od Morfeusza, który mówi, że świat, w którym żyje, nie jest prawdziwy. 

W przypadku naszej książki jest to oczywiście propozycja pójścia do lekarza.

Stawka jest jasna, tak samo cel do osiągnięcia. Pozostaje jedno pytanie – czy bohater podejmie wyzwanie?

Etap 3 Podróży bohatera Campbella – Opór i sprzeciwienie się wezwaniu

Protagonista został wezwany do podjęcia przygody. Teraz powinien już ruszać, prawda? Nie tak prędko. Wpierw bohater musi odmówić wezwaniu do wyprawy. Dlaczego? A czy człowiek od razu zgadza się na wszystko? Nie, waha się, zastanawia, radzi innych, co ma zrobić. Albo mówi “nie, bo nie”, bo nie chce zmieniać statusu quo. 

Podróż bohatera – przykłady z etapu 3

Tak też jest w książce “Jak pomóc osobie z depresją. Porady psychiatry i opiekuna”. Osoba z depresją nie chce iść do psychiatry. Wymieniamy więc typowe argumenty chorego “na nie” i w jaki sposób na nie odpowiedzieć. 

W “Matrixie” Neo nie ufa Morfeuszowi i daje się złapać Agentowi Smithowi. 

Z kolei Harry Potter nie może uwierzyć, że jest czarodziejem. Z tego, co powiedziała mu ciotka i wujek, jego rodzice zginęli w wypadku samochodowym. A listy dalej przychodzą…

Etap 4 – spotkanie z Mentorem

Na tym etapie bohater zyskuje trenera personalnego i decyduje się podjąć wyprawę. Nie jest jednak gotowy rozłożyć skrzydła. Brakuje mu doświadczenia. Stąd mentor, niekoniecznie w postaci starszego pana z brodą, który pomaga protagoniście. Pokazuje, na czym polega nowy świat, do którego bohater ma wkroczyć. Trenuje, dzieli się wiedzą, dodaje pewności siebie, motywuje. 

Podróż bohatera – przykłady z etapu 4

Dla Harry’ego jest to oczywiście Hagrid, który mówi “Harry, jesteś czarodziejem” i daje mu jego pierwszy tort urodzinowy, okazując ciepło i troskę. Zabiera go na Ulicę Pokątną i kupuje w prezencie sowę Hedwigę. Hagrid tłumaczy Harry’emu, na czym polega świat czarodziejów i kim jest Lord Voldemort. Dzięki niemu Harry zaczyna z zaciekawieniem odliczać dni do wyjazdu do Hogwartu. 

W “Matrixie” Neo w końcu spotyka się z Morfeuszem, który daje mu wybór – jeśli weźmie niebieską pigułkę, powróci do swojego dawnego życia, jeśli czerwoną – pozna prawdę o Matrixie. 

Z kolei w książce, którą miałam przyjemność napisać wraz z doktor Anną Bondyrą, osoba z depresją decyduje się na wizytę u psychiatry.

Mentorem nie musi być jednak typowy mędrzec. Może to być nawet rzecz, jak mapa Huncwotów w “Harrym Potterze i Więźniu Azkabanu”. W każdym wypadku, mentor przygotowuje bohatera do następnego kroku.

Etap 5 Podróży bohatera Campbella – Przekroczenie pierwszego progu

Na tym etapie bohater opuszcza swój zwyczajny świat i wkracza do tego nowego. To tu naprawdę zaczyna się wielka przygoda. Cytując Christophera Voglera w “Podróży Autora” – “To jest ten moment, kiedy balon idzie w górę, statek odpływa, zaczyna się romans, a pociąg odjeżdża”. Od tego etapu nie ma już odwrotu. 

Podróż bohatera – przykłady z etapu 5

W naszej książce jest to moment wzięcia leku. Dlaczego to aż takie istotne? Wiele osób zastanawia się nad tym latami, nigdy nie wykupuje recepty, rezygnuje po przeczytaniu ulotki, wzięciu jednej tabletki lub przytyciu pół kilograma. Dlatego należało go dokładnie omówić. 

W “Matrixie” Neo przekracza pierwszy próg, gdy wybiera czerwoną tabletkę i zostaje uwolniony z Matrixa. 

W “Harrym Potterze i Kamieniu Filozoficznym” to również jest dosłowny próg – peron 9 i 3/4, który przekracza wraz z Ronem.

Etap 6 – Sprawdziany, sprzymierzeńcy i wrogowie

To tutaj bohater jest testowany, stawia czoło wyzwaniom i zdobywa swoją drużynę.

W nowym, niezwykłym świecie następuje zdecydowana zmiana. Bohater doświadcza szoku kulturowego w związku z nieznajomą rzeczywistością i nowymi zasadami. Jest jak rybka wyjęta z wody. To jeden z najdłuższych etapów w historii – zarówno bohater, jak i czytelnicy czy widzowie muszą poznać nowy świat. 

Podróż bohatera – przykłady z etapu 6

To tutaj Neo poznaje ekipę Nabuchodonozora, próbuje latać i mówi, że “zna kung-fu”. 

Podróż bohatera – przykład

Harry z kolei poznaje zasady rządzące Hogwartem. Zyskuje również wrogów na następne 7 tomów – Draco Malfoya i nauczyciela eliksirów Severusa Snape’a. W ciągu pierwszych kilku miesięcy nauki walczy z trollem, prawie nie spada z miotły i umiera oraz gubi się w Zakazanym Lesie. 

To na tym etapie bohater poznaje swoich przyjaciół i antagonistów – albo przeciwników, którzy okażą się sprzymierzeńcami.  

W książce “Jak pomóc osobie z depresją. Porady psychiatry i opiekuna” to tu okazuje się, kto będzie wspierał chorego w leczeniu, a kto będzie od niego odciągał. Kto będzie przyjacielem, a kto przeciwnikiem w tej sytuacji.

Etap 7 Podróży bohatera Campbella – Zbliżenie do najgłębszej groty

Protagonista zbliża się do swojego celu. Nie mam na myśli fizycznej groty. Chodzi tutaj o najbardziej niebezpieczne miejsce w nowym świecie – na przykład tam, gdzie znajduje się siedziba wroga. To prawie zawsze w tym miejscu ostatecznie bohater osiągnie później (lub też nie) swój cel.

Zwróć uwagę na to, że protagonista nie wszedł jeszcze do najgłębszej groty. Na tym etapie dopiero się do niej zbliża. Wykonuje całą pracę przygotowawczą, aby pokonać wroga.

Podróż bohatera – przykłady z etapu 7

Neo wraca do Matrixa, aby odwiedzić Wyrocznię. Ta mówi mu, że pomimo ślepej wiary Morfeusza, Neo nie jest Wybrańcem. Informuje go również, że Neo będzie musiał wybrać między swoim życiem a życiem swojego mentora.

Z kolei Harry Potter wraz z Hermioną i Ronem mogą minąć koło trójgłowego psa, aby następnie przejść trzy testy. Każdy z nich dostosowany jest to ich konkretnych umiejętności. Hermiona musi popisać się swoją znajomością książek, aby trio nie dało się udusić przez winorośle. Ron poświęca się w Magicznych Szachach, aby Harry mógł wygrać i trafić do ostatecznej konfrontacji. Warto mieć przyjaciół przy sobie, ale dalej bohater będzie musiał radzić sobie sam.

W “Jak pomóc osobie z depresją. Porady psychiatry i opiekuna” osoba z depresją doświadcza pierwszych dwóch tygodni leczenia. Zwykle są one najtrudniejsze, dlatego dzielimy się wskazówkami, jak je przetrwać.

Etap 8 – Próba

To tutaj bohater przechodzi największy test ze wszystkich dotychczasowych. Do tej pory po żadnym z nich nie sięgnął dna – aż do teraz. Christopher Vogler opisuje tę fazę jako “czarny moment”, Campbell jako “znalezienie się w brzuchu wieloryba”. Każdy z nich oznacza złe wieści dla bohatera, który musi skonfrontować się ze swoim największym lękiem. Jeśli go przetrwa, wyjdzie z tej próby odmieniony. To krytyczny moment w historii. Według Voglera “wpłynie na każdą decyzję, jaką bohater podejmie od tej pory”.  To tutaj bohater stanie się zyska tytuł Bohatera – nie tylko tej historii, ale też nowego świata.

Podróż bohatera – przykłady z etapu 8

W “Matrixie” grupa jest zaatakowana przez Agentów. Morfeusz poświęca się, aby ratować resztę. Zostaje porwany i przesłuchiwany. Neo decyduje się poświęcić siebie, aby uratować Morfeusza. Razem z Trinity wracają do Matrixa.

Z kolei Harry Potter staje przed najpoważniejszą próbą – spotkaniem z Lordem Vordemortem. Ten testuje go zarówno pod względem fizycznym, jak i psychicznym. Proponuje, że w zamian za współpracę przywróci rodziców Harry’ego do życia. Jednakże Harry zwycięża moralnie i pokonuje wroga (aż do następnej części, rzecz jasna).

W “Jak pomóc osobie z depresją. Porady psychiatry i opiekuna” to w tym momencie zdecydowałyśmy się na opisanie myśli samobójczych. Mogą one występować na długo przed podjęciem leczenia. Jednakże pierwsze dwa tygodnie leczenie może wiązać się z pogorszeniem nastroju, a nawet pojawieniem się takowych myśli. Piszemy, jak radzić sobie w takiej sytuacji, jak pomóc bliskiej osobie z depresją.

Etap 9 Podróży bohatera Campbella – Nagroda

W której bohater widzi światło na końcu tunelu. Wiele przeszedł, jednakże owoce jego pracy znajdują się teraz na wyciągnięcie ręki. Jeszcze tylko musi po nie sięgnąć i je wziąć! Nagrodą jest obiekt albo wiedza, do której bohater dążył przez całą podróż.

Podróż bohatera – przykłady z etapu 9

Neo zdobywa wiarę w swoje możliwości. Zaczyna się zastanawiać, czy nie jest Wybrańcem. Morfeusz i Trinity opuszczają Matrix. Neo już ma zrobić, gdy…

Z kolei gdy Harry pokonuje Voldemorta, Kamień Filozoficzny jest bezpieczny.

W książce “Jak pomóc osobie z depresją. Porady psychiatry i opiekuna” nagrodą za podjęcie leczenia jest stopniowa poprawa. Podpowiadamy, ile się czeka, jak szybko warto wrócić do aktywności i że nie warto popędzać osoby z depresją.

Etap 10 – Droga powrotna do zwyczajnego świata

To tutaj okazuje się, że światełko na końcu tunelu znajduje się jednak trochę dalej, niż bohater myślał. Historia się jeszcze nie skończyła. Teraz, gdy bohater zdobył nagrodę, próbuje wrócić do zwyczajnego świata. Jednakże w tym momencie wraca największe niebezpieczeństwo z najgłębszej groty. To tutaj bohater musi poradzić sobie z konsekwencjami swoich czynów. Wróg, rozsierdzony przez zabranie mu nagrody, zaczyna gonić bohatera. Musi on stawić im czoła, nim wróci do domu.

Podróż bohatera – przykłady z etapu 10

Neo nie zdąża uciec z Matrixa. Musi sam walczyć z Agentem Smithem. Nie daje jednak rady go pokonać i ucieka, szukając wyjścia z Matrixa.

Harry stracił przytomność po potyczce z Voldemortem, więc nie widzimy tego etapu. Potter budzi się dopiero w skrzydle szpitalnym, wraz z Ronem i Hermioną.

W książce “Jak pomóc osobie z depresją. Porady psychiatry i opiekuna” piszemy, że niestety leczenie nie zawsze działa. Podpowiadamy, co wtedy robić. 

etap 11 Podróży bohatera Campbella – Odrodzenie

Nadszedł czas na ostatni egzamin. Wszystko, co wydarzyło się do tej pory, osiąga kulminację w ostatecznym teście. Siły zła dostają kolejną szansę na to, aby zatriumfować nad bohaterem. Według Christophera Voglera to ostateczny egzamin dla bohatera. Historia sprawdza go, czy odrobił wszystkie lekcje do tej pory. Finalna bitwa, w trakcie której bohater wraca do życia. To tutaj protagonista cudem unika śmierci. Jeśli mu się uda, zaczyna patrzeć w kierunku szczęśliwego zakończenia.

Podróż bohatera – przykłady z etapu 11

Gdy Neo ucieka, Agent Smith go zabija. Gdy Neo umiera, Trinity przemawia do niego spoza Matrixa. Mówi, że nie może umrzeć, bo Wyrocznia powiedziała jej, że zakocha się w Wybrańcu. Całuje go, a Neo wraca do życia. Ma moc widzenia i kontrolowania Matrixa. Pokonuje Agenta Smitha.

Harry budzi się w skrzydle szpitalnym w otoczeniu dyrektora Hogwartu, Albusa Dumbledore’a. Wraca do życia w symbolicznym sensie.

W książce “Jak pomóc osobie z depresją. Porady psychiatry i opiekuna” odrodzenie oznacza powrót do życia po depresji. Pacjent przestaje się źle czuć i wraca z nowym podejściem do siebie i innych. Często na tym etapie wprowadza zmiany np. pracy.

Etap 12 – Powrót z eliksirem

To na tym etapie bohater wraca do domu jako triumfator. Jest zupełnie inną osobą, niż wtedy, gdy wyruszył. Dojrzał w wyniku przebytej podróży. Często wraca też z symbolicznym lub dosłownym eliksirem, nagrodą, wiedzą, nową mocą.

Podróż bohatera – przykłady z etapu 12

Neo wysyła wiadomość do Matrixa, że zamierza uwolnić wszystkich ludzi, którzy są w nim uwięzieni. Jest Wybrańcem… i potrafi latać!

Dla Harry’ego Pottera eliksirem jest świadomość, że świat czarodziejów znów uwolnił się od Voldemorta… przynajmniej na razie. Dumbledore wierzy, że Voldemort wróci, ale Harry ma czas, by się na to przygotować. Na razie musi wrócić do domu ciotki i wuja, jednakże wraca ze świeżo uzyskaną pewnością siebie i rzeszą przyjaciół. Przetrwał najstraszniejszego czarodzieja wszech czasów – i to dwa razy! To bardzo dużo dla chłopca, który wychował się w schowku pod schodami.

W książce “Jak pomóc osobie z depresją. Porady psychiatry i opiekuna” piszemy, że nawet jeżeli leczenie zadziała, istnieje 50% ryzyko nawrotu – już po pierwszym epizodzie. Podpowiadamy, w jaki sposób wyciągnąć wnioski i wspierać bliską osobę w depresji, aby remisja trwała jak najdłużej.

Wiesz już, czym jest podróż bohatera Campbella, poznałeś 3 przykłady

Mam nadzieję, że okażą się one pomocne w Twojej historii. A jeśli potrzebujesz pomocy w pisaniu książki czy artykułów medycznych, sprawdź moją ofertę jako copywriter medyczny i napisz na kontakt@copywritermedyczny.pl lub przez formularz kontaktowy. Sprawię, że teksty medyczne dla Twojej firmy będzie się czytać jak najlepszą historię. Ty zyskasz wolny czas, bo nie będziesz ich musiał pisać sam.

Bibliografia:

[1] Vogler Ch. Podróż Autora. Wydanie 4. Wydawnictwo Wojciech Marzec, 2019

[2] Reedsy. The Hero’s Journey: 12 Steps to a Classic Story Structure. https://blog.reedsy.com/guide/story-structure/heros-journey/#9__reward__seizing_the_sword_

[3] Shmoop. Hero’s Journey. https://www.shmoop.com/study-guides/harry-potter-sorcerers-stone-movie/heros-journey.html

[4] Miyamoto K. The Hero’s Journey Breakdown: The Matrix. https://thescriptlab.com/features/screenwriting-101/12409-the-heros-journey-breakdown-the-matrix/

Dodaj komentarz